Εβδομάδα #3 – Πως να μην Τρως τα Συναισθήματα σου

-Καλησπέρα και καλώς ήρθατε στην τρίτη συνεδρία με τίτλο: πώς να μη τρως τα συναισθήματά σου και να απολαύσεις το φαγητό. Σε αυτή την συνεδρία θα εμβαθύνουμε στο ζήτημα του συναισθηματικού φαγητού αναλύοντας τον μηχανισμό του σε συμπεριφορικό επίπεδο και θα δούμε τον ρόλο που παίζει η απόλαυση του φαγητού στη μείωση του συναισθηματικού φαγητού. Η καλή διαχείριση του συναισθηματικού φαγητού αποτελεί ένα πολύ σημαντικό βήμα σε μια υγιή σχέση με το φαγητό.

-Αρχικά, για να αντιμετωπίσουμε το συναισθηματικό φαγητό θα πρέπει να διακρίνουμε τους δύο βασικούς τρόπους αντιμετώπισης του, που, συνήθως, εναλλάσσονται. Ο πρώτος τρόπος αντιμετώπισης είναι η αντίσταση. Αυτό σημαίνει ότι με το που παρουσιάζεται μια συναισθηματική ορμή για κατανάλωση φαγητού, το άτομο αντιστέκεται ενεργά και προσπαθεί να μην φάει το τρόφιμο που υπάρχει στο μυαλό του. Αυτή η μέθοδος απαιτεί αρκετή προσπάθεια και τείνει να εξαντλεί τα αποθέματα πνευματικής ενέργειας.

-Έτσι, από ένα σημείο και μετά η ενέργεια εξαντλείται και η αντίσταση αντικαθίσταται από την υπακοή. Σε αυτή την κατάσταση, η οποιαδήποτε συναισθηματική ορμή για κατανάλωση φαγητού ικανοποιείται, χωρίς δεύτερη σκέψη. Και αυτή η υπακοή συνοδεύεται, συνήθως, και από ένα αίσθημα παραίτησης, σε σχέση με κάποιο διατροφικό στόχο που έχουμε θέσει. Είναι σημαντικό να σημειώσουμε ότι η εναλλαγή από την αντίσταση στην υπακοή μπορεί να συμβαίνει μέσα στην ίδια μέρα ή σε μεγαλύτερα διακριτά χρονικά διαστήματα. Και για όσο μεγαλύτερο χρονικό διάστημα μπορεί να εφαρμοστεί η μέθοδος της αντίστασης, τόσο μεγαλύτερη σιγουριά αποκτάται.

-Αλλά, από ένα σημείο και μετά, η μέθοδος της αντίστασης είναι πολύ απαιτητική και έτσι έχει όλο και μικρότερη διάρκεια. Αυτό καθιστά την αντίσταση μη βιώσιμη μακροπρόθεσμα. Έτσι, είναι λογικό να νιώθει κανείς παγιδευμένος στο συναισθηματικό φαγητό γιατί και οι δύο τρόποι προσέγγισης, η αντίσταση και η υπακοή, δεν είναι βιώσιμοι και αποτελούν μέρος της ίδιας λογικής: ότι το συναισθηματικό φαγητό έχει μια ιδιαίτερα ισχυρή δύναμη, σε σχεδόν μυθικό επίπεδο. Άρα, το κεντρικό ερώτημα είναι: Υπάρχει πιο αποτελεσματικός τρόπος αντιμετώπισης-παύλα-διαχείρισης του συναισθηματικού φαγητού; Με αυτό το ερώτημα θα αναμετρηθούμε σε αυτή την συνεδρία και θα δούμε τι περιλαμβάνει η διαφορετική πορεία στην αντιμετώπιση του συναισθηματικού φαγητού.

-Ας ξεκινήσουμε μελετώντας το φάσμα του συναισθηματικού φαγητού γιατί υπάρχει μεγάλη ποικιλομορφία στο που βρίσκεται ο καθένας ή που μεταβαίνει ανάλογα την περίσταση. Θα αρχίσουμε από την πιο ήπια μορφή συναισθηματικού φαγητού και θα φτάσουμε στην πιο έντονη. Η πιο ήπια μορφή αφορά το φαγητό που καταναλώνεται για αισθητηριακή ικανοποίηση και ανταμοιβή. Αυτό αφορά την απόλαυση που παίρνουμε από το φαγητό, που είναι κάτι απόλυτα φυσιολογικό, αλλά πολλές φορές αφορά και την ανταμοιβή που την συνδέουμε με το φαγητό. Για παράδειγμα, “Είχα μια πολύ δύσκολη μέρα σήμερα. Μου αξίζει να παραγγείλω φαγητό απέξω.” Όταν χρησιμοποιούμε πολύ συχνά το φαγητό ως ανταμοιβή είναι εύκολο να περάσουμε στην δεύτερη συνθήκη.

-Σε αυτή, χρησιμοποιούμε το φαγητό ως παρηγοριά και ανακούφιση. Πολλές φορές μόνο η σκέψη για ένα φαγητό μπορεί να ξυπνήσει αισθήματα θαλπωρής. Για παράδειγμα, όταν περνάμε μια ίωση η σκέψη των περισσότερων πάει σε μια σπιτική κοτόσουπα. Το πρόβλημα ξεκινάει όταν σε οποιαδήποτε δύσκολη συναισθηματική κατάσταση το πρώτο πράγμα που μας έρχεται στο μυαλό είναι το φαγητό και αποφεύγουμε συστηματικά να αντιμετωπίσουμε τα συναισθήματα μας.

-Εκεί μεταβαίνουμε στην επόμενη απόχρωση του συναισθηματικού φαγητού που είναι ο αντιπερισπασμός. Σε αυτό το σημείο το φαγητό αποτελεί την σταθερή και αυτοματοποιημένη ενέργεια μας για να στρέψουμε την προσοχή μας προς μια άλλη κατεύθυνση. Αυτή είναι μια συνθήκη στην οποία το συναισθηματικό φαγητό αρχίζει να οξύνεται γιατί αυτή η συμπεριφορά μπορεί να μας στερήσει την ικανότητα να εντοπίσουμε την πηγή του προβλήματος και να μας αποσυνδέει όλο και περισσότερο από τα σήματα πείνας και κορεσμού.

-Μια πιο έντονη μορφή συναισθηματικής κατανάλωσης φαγητού είναι όταν το φαγητό χρησιμοποιείται για να μας μουδιάσει ή να μας αναισθητοποιήσει. Αυτό είναι και ένα σημείο στο οποίο η συναισθηματική κατανάλωση φαγητού μπορεί να συναντήσει ένα επεισόδιο υπερφαγίας, δηλαδή την απώλεια ελέγχου στην κατανάλωση φαγητού.

-Έτσι, όταν το φαγητό χρησιμοποιείται συχνά για να μουδιάσουμε τα συναισθήματα μας τότε μπορεί να προκύψει μια έντονη επικριτική στάση προς τον εαυτό μας. Έτσι, μπορούν να πυροδοτηθούν τιμωρητικές συμπεριφορές. Αυτό γίνεται με τη μορφή όλο και περισσότερου φαγητού ή με την κατανάλωση συγκεκριμένου είδους τροφίμων. Η τιμωρία με τέτοιους όρους συναντάται πολλές φορές και στους διαιτώμενους με την λογική: αφού “έσπασα” την δίαιτα μου, θα τιμωρήσω τον εαυτό μου τρώγοντας αυτό το “απαγορευμένο” τρόφιμο. Αυτό είναι, λοιπόν, το ολοκληρωμένο φάσμα του συναισθηματικού φαγητού. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η τοποθέτηση μας σε αυτό το φάσμα δεν είναι σταθερή με το πέρασμα του χρόνου. Μπορεί να εκδηλωνονται διάφορες συμπεριφορές από όλες τις αποχρώσεις αλλά το σημαντικό είναι να έχουμε την επίγνωση ποιες συμπεριφορές μας επηρεάζουν περισσότερο και συχνότερα.

-Σε αυτό το σημείο πρέπει να κάνουμε και μια απαραίτητη διάκριση. Η Συναισθηματική κατανάλωση φαγητού από την συναισθηματική υπερφαγία διαφέρουν αρκετά και είναι χρήσιμο να τις διαχωρίζουμε. Από την μία πλευρά, η συναισθηματική κατανάλωση φαγητού σημαίνει ότι μπορεί απλά να τρώω επειδή εκτέθηκα σε φαγητό και βαριέμαι αυτή την στιγμή, αλλά δεν πεινάω βιολογικά. Επίσης, η συναισθηματική κατανάλωση φαγητού δεν ταυτίζεται απαραίτητα με μια μεγάλη ποσότητα φαγητού, αλλά, τις περισσότερες φορές, το φαγητό είναι θερμιδικά πυκνό και εύγευστο.

-Από την άλλη πλευρά, η συναισθηματική υπερφαγία είναι πιο κοντά στον ορισμό της επεισοδιακής υπερφαγίας και αποτελεί μια υποκατηγορία της. Περιλαμβάνει το να νιώθουμε ότι δεν υπάρχει έλεγχος κατά την κατανάλωση φαγητού και την λήψη αρκετά μεγάλης ποσότητας φαγητού. Αυτό είναι πολύ πιθανό να οδηγήσει σε σωματική δυσφορία μετά την κατανάλωση φαγητού, όπως έντονο αίσθημα δυσπεψίας. Η διάκριση μεταξύ συναισθηματικής κατανάλωσης φαγητού και συναισθηματικής υπερφαγίας είναι σημαντική γιατί φανερώνει την ένταση του προβλήματος και μας βοηθάει να ιεραρχήσουμε κατάλληλα την διατροφική αλλαγή. Για παράδειγμα, αν υπάρχει το πρόβλημα της συναισθηματικής υπερφαγίας, ίσως, χρειαζόμαστε και εξωτερική βοήθεια για να το αντιμετωπίσουμε ή να συνυπάρχει και μια άλλη ψυχολογική κατάσταση που εντείνει την υπερφαγία.

-Σε κάθε περίπτωση, είναι κρίσιμο να γνωρίζουμε πως πυροδοτείται το συναισθηματικό φαγητό γενικότερα. Στο πλαίσιο της ανθρώπινης συμπεριφοράς, ο ενεργοποιητής (στα αγγλικά trigger) αναφέρεται σε οποιοδήποτε ερέθισμα προκαλεί μια συγκεκριμένη συμπεριφορική απόκριση ή ακολουθία ενεργειών. Για παράδειγμα, έρχεται μια ειδοποίηση στο κινητό μας (η ειδοποίηση αυτή είναι το trigger) που μας ενεργοποιεί να το ανοίξουμε και να δούμε τι αφορά η ειδοποίηση. Η συμπεριφορά του να πιάνουμε το κινητό στο χέρι μας συμβαίνει εφόσον είναι σημαντική για εμάς. Δηλαδή, η ειδοποίηση μπορεί να κρύβει την εσωτερική ανάγκη της επικοινωνίας, που την ικανοποιούμε ανοίγοντας το κινητό μας.

-Αντίστοιχα, στο πλαίσιο του συναισθηματικού φαγητού οι ενεργοποιητές μπορεί να είναι πολλοί και διαφορετικοί. Πλήθος μελετών δείχνουν ότι το στρες συσχετίζεται με σημαντικές αλλαγές στην πρόσληψη φαγητού. Για τους ανθρώπους που επηρεάζονται έντονα από το στρες, μπορεί να παράγονται έντονα συναισθήματα και το φαγητό μπορεί να αποτελέσει μια αυτόματη αντίδραση σε αυτά. Επίσης, το περιβάλλον που βρισκόμαστε είτε αφορά την δουλειά μας είτε αφορά το σπίτι μας μπορεί να παράγει συναισθήματα που σχετίζονται με την κατανάλωση φαγητού.

Ακόμα και μια συγκεκριμένη συνθήκη ή κατάσταση, για παράδειγμα βλέπω τηλεόραση, μπορεί να είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την κατανάλωση φαγητού. Τέλος, βιολογικοί παράγοντες, όπως η αφυδάτωση ή η έλλειψη ύπνου, μπορούν να ενεργοποιήσουν εναλλαγές της διάθεσης και τελικά κατανάλωση φαγητού. Σε κάθε συνθήκη που περιγράψαμε μπορεί να υπάρχουν πολλοί ενεργοποιητές και έτσι το φαινόμενο του συναισθηματικού φαγητού να είναι πολύπλοκο.

-Για αυτό είναι σημαντικό να διακρίνουμε και τα συναισθήματα που συνοδεύουν την κατανάλωση φαγητού για να έχουμε μια πιο πλήρη εικόνα. Τα κύρια από αυτά είναι ο θυμός, η βαρεμάρα, η απογοήτευση και η θλίψη, αλλά δεν αποκλείεται να εμπλέκονται και θετικά συναισθήματα που συνδέονται με ένα χαλαρό περιβάλλον και άρα αυξημένη κατανάλωση φαγητού.

-Έτσι, συνολικά, η λαχτάρα για ένα συγκεκριμένο τρόφιμο, ή απλά η επιθυμία για φαγητό, μπορεί να πυροδοτηθεί από μια ποικιλία συναισθημάτων και καταστάσεων, που δεν σχετίζονται με την βιολογική πείνα. Στην ουσία, η κατανάλωση φαγητού χρησιμοποιείται ως ένας τρόπος να ανταπεξέλθουμε σε μια συναισθηματική κατάσταση. Το πρόβλημα ξεκινάει όταν το φαγητό είναι ο κύριος τρόπος αντιμετώπισης αυτών των συναισθημάτων.

-Όταν συμβαίνει αυτό, με τον καιρό μπορεί να δημιουργηθεί ο συμπεριφορικός αυτοματισμός του συναισθηματικού φαγητού. Ας κρατήσουμε την λέξη αυτοματισμός για λίγο. Ο αυτοματισμός αναφέρεται στο στοιχείο της ταχύτητας και τα βελάκια υποδηλώνουν την γρήγορη ταχύτητα που εκδηλώνεται η συμπεριφορά του συναισθηματικού φαγητού. Με άλλα λόγια, είναι μια μαθημένη συμπεριφορά που δεν την φιλτράρουμε.

-Μια συμπεριφορά που μας οδηγεί αυτόματα στην κουζίνα, αφού εκδηλωθεί ο παράγοντας ενεργοποίησης που αναφέραμε πιο πριν. Ένα κλασικό παράδειγμα αυτού του είδους συμπεριφοράς είναι η οδήγηση σε μια γνώριμη απόσταση, για παράδειγμα από τη δουλειά στο σπίτι μας. Αφού έχουμε οδηγήσει πολλές φορές με τον ίδιο τρόπο, είναι πολύ πιθανό να φτάσουμε στον προορισμό σας με μικρή μνήμη της διαδρομής. Η συχνή επανάληψη αυτού του δρομολογίου δημιούργησε πολύ ισχυρά νευρικά μονοπάτια στον εγκέφαλο μας, και έτσι η δράση της οδήγησης έγινε αυτόματη. Με αυτό τον τρόπο, ξοδεύουμε πολύ λιγότερη ενέργεια για να φτάσουμε στη δουλειά μας και έτσι απελευθερώνεται ενέργεια για την υπόλοιπη μέρα μας. Φανταστείτε να φτάναμε στη δουλειά μας και να λέγαμε στο αφεντικό: είμαι πτώμα από την οδήγηση, φεύγω, τα λέμε αύριο!

-Όμως, σε κάποιες άλλες συμπεριφορές αυτός ο αυτοματισμός μπορεί να μην μας εξυπηρετεί τόσο καλά. Συνήθως, η συναισθηματική κατανάλωση φαγητού ανήκει σε αυτή την κατηγορία συμπεριφορών. Και για αυτό η, σε εισαγωγικά, επίγευση που αφήνει είναι μια αυξημένη αυτοκριτική προς τον εαυτό μας. Το ενδιαφέρον είναι ότι η έντονη αυτοκριτική και αυτοκατηγορία του εαυτού μας μπορεί να αποτελεί και αυτή μέρος του αυτοματισμού. Έτσι, κατά τη διάρκεια του φαγητού, αμέσως κατακλυζόμαστε από σκέψεις ότι δεν πρέπει να το κάνω αυτό, ότι δεν είναι σωστό και τα λοιπά. Ο πλήρης αυτοματισμός του συναισθηματικού φαγητού, πολλές φορές περιλαμβάνει τις τύψεις και τις ενοχές.

-Τελικά, είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι από ένα σημείο και μετά, η κατανάλωση φαγητού που προκύπτει από ένα εσωτερικό ή εξωτερικό ερέθισμα μπορεί να γίνεται τόσο αυτόματα που να μην έχουμε πλήρη επίγνωση της κατάστασης. Δηλαδή, να μην αναγνωρίζουμε πλήρως ποιοι είναι οι ενεργοποιητές αυτής της συμπεριφοράς και ποια συναισθήματα εμπλέκονται ακριβώς. Αυτό είναι το σημείο που μας δείχνει ότι αναλύοντας μια διατροφική μας συμπεριφορά μπορούμε να δούμε με καθαρότητα πως θα την αλλάξουμε επιτυχώς. ​​Η κατανόηση της διαδικασίας σχηματισμού μιας συνήθειας είναι εξαιρετικά χρήσιμη τόσο για τη διαμόρφωση νέων θετικών συνηθειών όσο και για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων. Θα το δούμε αυτό σε πολύ λίγο.

-Όμως, ας σταθούμε για λίγο στο γευστικό κομμάτι και πως αυτό μπορεί να συνδέεται με το συναισθηματικό φαγητό; Αρχικά, πως αντιλαμβανόμαστε τη γεύση του φαγητού; Οι γευστικοί κάλυκες, που βρίσκονται στην γλώσσα μας, είναι υπεύθυνοι για να ανιχνεύουν τα διαφορετικά είδη γεύσεων και να στέλνουν τα σήματα αυτά στον εγκέφαλο μας. Έτσι, αντιλαμβανόμαστε τις διαφορετικές γεύσεις. Αλλά, όσο τρώμε μια συγκεκριμένη γεύση, το σήμα που στέλνουν οι γευστικοί μας κάλυκες γίνεται όλο και πιο αδύναμο. Αυτό το φαινόμενο ονομάζεται γευστικός ή αισθητηριακός κορεσμός. Ένας τρόπος να το παρατηρήσεις είναι όταν τρως ένα συγκεκριμένο τρόφιμο, για παράδειγμα σοκολάτα. Η πρώτη μπουκιά με την πέμπτη έχουν την ίδια ακριβώς γεύση; Τι άλλαξε; Η σοκολάτα είναι η ίδια. Αυτό που άλλαξε είναι η επίδραση του τροφίμου στο στόμα μας.

-Αλλά, για να γίνει καλά αντιληπτός ο γευστικός κορεσμός υπάρχει μια πολύ σημαντική προϋπόθεση: Να είμαστε προσηλωμένοι στη γεύση του φαγητού, συγκεντρωμένοι σε αυτό που τρώμε 100%, χωρίς να σκεφτόμαστε κάτι άλλο, χωρίς να κριτικάρουμε τον εαυτό μας επειδή τρώμε αυτό που τρώμε, χωρίς να βλέπουμε τηλεόραση, χωρίς να είμαστε στο κινητό.

-Η προσήλωση στη γεύση μας δίνει το στοιχείο σύνδεσης του συναισθηματικού φαγητού με τον γευστικό κορεσμό. Τι συμβαίνει, συνήθως, στην πραγματικότητα; Όταν τα συναισθήματα οδηγούν το φαγητό, μπορεί εύκολα να παραβλέψουμε τα σήματα ικανοποίησης από ένα συγκεκριμένο φαγητό ή τρόφιμο. Η διαδικασία του φαγητού δεν γίνεται με ένα τρόπο προσήλωσης και ευχαρίστησης, αλλά με ένα τρόπο μηχανικό. Με άλλα λόγια, δεν γευόμαστε τόσο πολύ.

-Έτσι, το συναισθηματικό φαγητό τείνει να παρακάμπτει τα τυπικά σημάδια του γευστικού κορεσμού. Με απλά λόγια, μπορεί να έχουμε πάρει την γεύση ή την απόλαυση που χρειαζόμασταν, αλλά να συνεχίζουμε να τρώμε αναζητώντας συναισθηματική και όχι σωματική ολοκλήρωση.

-Όμως, το παράδοξο είναι ότι: Επαναφέροντας την προσοχή μας στη γεύση του φαγητού μπορεί να σπάσει ο αυτοματισμός του συναισθηματικού φαγητού. Και αυτό συμβαίνει γιατί αν το καλοσκεφτούμε το συναισθηματικό φαγητό ξεκίνησε με τον στόχο να πάρουμε μια ικανοποίηση από το φαγητό. Όταν το αναγνωρίζουμε αυτό, αφήνουμε περιττές τύψεις που σχετίζονται με αυτή την διαδικασία και συγκεντρωνόμαστε στο πότε τελικά παίρνουμε την γεύση που επιζητούμε.

-Όταν συγκεντρωνόμαστε στη γεύση του φαγητού, μπορούμε να δηλώνουμε το παρόν σε αυτή την διαδικασία. Μπορούμε να παίρνουμε το χρόνο μας για να απολαύσουμε πραγματικά την γεύση του φαγητού και να νιώσουμε πότε η απόλαυση μειώθηκε και τελικά έφτασε σε ένα τέλμα. Μπορεί να εντυπωσιαστούμε με το πως αλλάζει η όλη διαδικασία του συναισθηματικού φαγητού. Έτσι, η επίγνωση του γευστικού κορεσμού μπορεί να αποτελέσει ένα ισχυρό σύμμαχο στην διαχείριση του συναισθηματικού φαγητού.

-Επίσης, ο γευστικός κορεσμός μπορεί να φέρει μια σημαντική ισορροπία μεταξύ απόλαυσης και σωματικού κορεσμού. Αναγνωρίζοντας και τα δύο είδη κορεσμού μπορούμε να διακρίνουμε τι έχουμε ανάγκη κάθε φορά και πότε έχουμε ικανοποιηθεί πλήρως. Για παράδειγμα, σε ένα μπουφέ μπορούμε να ξεκινήσουμε από το πιο γευστικό φαγητό στο μυαλό μας, εκείνη την στιγμή. Ικανοποιώντας τον γευστικό κομμάτι, ο σωματικός κορεσμός είναι πολύ καλύτερα αντιληπτός.

-Επιπλέον, ο γευστικός κορεσμός μπορεί να ορίσει σε μια διαφορετική κατεύθυνση τον τρόπο με τον οποίο καταναλώνουμε τα γεύματα μας. Αντί να τρώμε όρθιοι και σε μια πλήρη αποσύνδεση με το φαγητό μας, αρχίζουμε να τρώμε πιο ενσυνείδητα και έτσι φτιάχνουμε και τις κατάλληλες συνθήκες για να αντιληφθούμε την απόλαυση που παίρνουμε από το φαγητό: Δηλαδή τρώμε σε ένα ήρεμο περιβάλλον, χωρίς πολλούς περισπασμούς.

-Σε αυτή την διαδικασία, αρχίζουμε και προσεγγίζουμε το φαγητό με βάση την απόλαυση που παίρνουμε από αυτό, και όταν σταματάει αυτή η απόλαυση, μαθαίνουμε να σταματάμε την κατανάλωση φαγητού. Με αυτό τον τρόπο, η επίγνωση του γευστικού κορεσμού μπορεί να απομακρύνει το αίσθημα του φόβου ότι δεν έχουμε τον έλεγχο γύρω από το φαγητό.

-Επιστρέφοντας στην διαχείριση του συναισθηματικού φαγητού, είναι σημαντικό να μελετήσουμε την στρατηγική μας. Πολλές φορές βοηθάει να ξεκινήσουμε ανάποδα, δηλαδή από το τελευταίο κρίκο της αλυσίδας του συναισθηματικού φαγητού που είναι οι τύψεις και η αυτοκριτική. Η γενικότερη στρατηγική μας είναι να μειώσουμε την δύναμη που ασκεί το συναισθηματικό φαγητό σε εμάς.

-Οπότε, η μείωση της αυτοκριτικής αποτελεί ένα απαραίτητο βήμα για να μειωθεί η δύναμη του συναισθηματικού φαγητού αλλά και για έναν άλλο πολύ σημαντικό λόγο. Μειώνοντας την αυτοκριτική μπορούμε να μελετήσουμε επί της ουσίας πως διαμορφώνεται η συνήθεια του συναισθηματικού φαγητού. Φεύγουμε από την λογική ότι “έτσι είμαι εγώ” ή ότι “είμαι λαίμαργος και δεν μπορώ να αλλάξω”, αφαιρούμε δηλαδή τις ταμπέλες και την ηττοπάθεια που κρύβουν και μπορούμε να παρατηρήσουμε με μεγαλύτερη ουδετερότητα το κομμάτι της συμπεριφοράς που μας ενδιαφέρει και που όντως μπορεί να αλλάξει.

-Αυτό ξεκινάει από το να γνωρίζουμε με σαφήνεια ποιοι είναι οι ενεργοποιητές, τα triggers, της συμπεριφοράς του συναισθηματικού φαγητού. Με άλλα λόγια, ποιοι είναι οι παράγοντες που ενεργοποιούν το συναισθηματικό φαγητό; Υπάρχουν κάποια στοιχεία στο περιβάλλον μου που δεν είναι βοηθητικά; Υπάρχει κάποια συγκεκριμένη κατάσταση που είναι δεμένη με φαγητό; Το στρες καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τα γεύματα μου;

-Επίσης, σε μια συνήθεια ψάχνουμε να βρούμε τον παράγοντα συσχέτισης. Για παράδειγμα, όταν τρώω πάντα βλέπω τηλεόραση ή όταν πάω για περπάτημα πάντα βάζω μουσική στα ακουστικά μου. Ψάχνουμε, δηλαδή να βρούμε από τι αποτελείται το περιβάλλον μας όταν τρώμε συναισθηματικά και τι επίδραση μπορεί να έχει.

-Για να ολοκληρώσουμε την ανάλυση του συναισθηματικού φαγητού θα πρέπει να καθορίσουμε αν υπάρχουν συγκεκριμένα συναισθήματα που πυροδοτούν την κατανάλωση φαγητού. Η θλίψη ή ο θυμός συνδυάζονται στο μυαλό μας με κατανάλωση φαγητού; Πολλές φορές μπορεί να μην είμαστε ικανοί να διακρίνουμε τα διαφορετικά συναισθήματα, αλλά εδώ βοηθάει το να έχουμε ξεκαθαρίσει το θέμα της βιολογικής πείνας, που αναλύσαμε στην προηγούμενη συνεδρία. Αν δηλαδή γνωρίζουμε ότι η πείνα δεν είναι βιολογική, τότε εύκολα μπορούμε να συμπεράνουμε ότι κάποιος συναισθηματικός παράγοντας μας επηρεάζει και ας μην μπορούμε να τον ορίσουμε με ακρίβεια.

-Έτσι, αφού αναλύσουμε τις πληροφορίες που έχει να μας δώσει ο αυτοματισμός του συναισθηματικού φαγητού, το επόμενο βήμα είναι να αρχίσουμε τους πειραματισμούς. Να βρίσκουμε δηλαδή τρόπους να σπάμε τον αυτοματισμό. Παράλληλα, αυτό σημαίνει ότι φεύγουμε από τους τρόπους αντιμετώπισης, που αναφέραμε στην αρχή της συνεδρίας: δηλαδή αντί να αντιστεκόμαστε ή να υπακούμε στον αυτοματισμό του συναισθηματικού φαγητού, μαθαίνουμε να τον ακούμε. Τι σημαίνει αυτό; Ότι παρατηρούμε τον εαυτό μας και ποιες είναι οι ανάγκες του. Μπορεί η πείνα να είναι και βιολογική και συναισθηματική. Σε κάθε περίπτωση μαθαίνουμε να μην αντιδρούμε αμέσως αλλά να δίνουμε λίγο χρόνο, χωρίς να κάνουμε τίποτα, χωρίς να απαντάμε σε αυτή την ορμή.

-Αυτή η “απραξία”, σε εισαγωγικά, δεν σημαίνει ότι δεν θα φάμε πιο μετά ή ότι το να φάμε είναι ένδειξη αποτυχίας, όσο περίεργο και αν ακούγεται αυτό. Ακολουθούμε αυτή τη λογική γιατί δεν θέλουμε να προκαθορίσουμε το αποτέλεσμα από τώρα, στο μυαλό μας. Και αυτό γιατί μπορεί, όντως, στην συγκεκριμένη περίσταση η κατανάλωση φαγητού να είναι η, σε εισαγωγικά, “σωστή” επιλογή γιατί καταλάβαμε ότι πεινάμε και βιολογικά και όχι μόνο συναισθηματικά.

-Η απραξία σημαίνει ότι παίρνουμε λίγο χρόνο και δημιουργούμε ένα κενό χώρο για να απαντήσουμε, και όχι να αντιδράσουμε, στο ερέθισμα. Με αυτό τον τρόπο, ο αυτοματισμός αρχίζει να σπάει και αυτό είναι από τα πιο σημαντικά στοιχεία για να τροποποιήσουμε μια παγιωμένη συμπεριφορά ή συνήθεια.  Ίσως, η απραξία δεν είναι η πιο σωστή λέξη. Μπορούμε να το περιγράψουμε καλύτερα. Στην ουσία κάνουμε μια εσωτερική ενδοσκόπηση, ένα εσωτερικό τσεκάρισμα του τι χρειαζόμαστε, τι έχουμε πραγματικά ανάγκη. Αλλά, αυτό δεν είναι πάντα εύκολο να το κάνουμε από μόνοι μας και να έχουμε την ενέργεια να το εφαρμόσουμε κάθε φορά που προκύπτει η συναισθηματική ορμή για φαγητό.

-Και αυτό το πρόβλημα έρχεται να λύσει η καθοδηγούμενη άσκηση αυτής της εβδομάδας. Αυτή την εσωτερική ενδοσκόπηση μπορούμε πολύ πιο εύκολα να την κάνουμε με τον καθοδηγούμενο διαλογισμό της Ενσυνείδητης Ισορροπίας, ο οποίος διαρκεί περίπου 7 λεπτά, είναι λίγο μεγαλύτερος από την Σάρωση Σώματος. Η Ενσυνείδητη Ισορροπία έχει χρησιμότητα σε αρκετά διαφορετικά πεδία. Σε πρώτη φάση, δημιουργεί ένα αίσθημα ηρεμίας και χαλάρωσης. Έτσι, μπορούμε να δούμε με μεγαλύτερη ψυχραιμία την κατάσταση που αντιμετωπίζουμε και να πάρουμε καλύτερες αποφάσεις. Επίσης, μας βοηθά να διακρίνουμε που οφείλεται κάθε ορμή για φαγητό. Μπορεί να μην υπάρχει ένας συγκεκριμένος λόγος ή μπορεί να παρατηρήσουμε κάποια κρίσιμη λεπτομέρεια που δεν είχαμε εντοπίσει παλαιότερα.

Τελευταίο, και πολύ σημαντικό, η άσκηση της Ενσυνείδητης Ισορροπίας δημιουργεί ένα καινούργιο αυτοματισμό, ο οποίος μπαίνει ανάμεσα στον ενεργοποιητή και στην συμπεριφορά, δηλαδή την κατανάλωση φαγητού. Αυτό μας επιτρέπει να φτιάξουμε μια εντελώς καινούργια συνήθεια. Τελικά, η διαχείριση του συναισθηματικού φαγητού είναι σαν να οδηγούμε ένα μεγάλο καράβι που πάει να πέσει στα βράχια. Το να προσπαθήσουμε να το σταματήσουμε απότομα είναι ανέφικτο, όπως και το να προσπαθήσουμε να αλλάξουμε την πορεία του 180 μοίρες. Αρκεί, όμως, να γνωρίζουμε πως θα στρέψουμε ελαφρά το τιμόνι, ώστε να συνεχίσουμε την πορεία μας, χωρίς να πέσουμε στα βράχια. Αυτό προσφέρει η άσκηση της Ενσυνείδητης Ισορροπίας.

-Ένα επιπρόσθετο εργαλείο είναι η αξιολόγηση της αυτοφροντίδας. Όταν περνάμε μια περίοδο όπου η συναισθηματική ορμή για φαγητό είναι έντονη, τις περισσότερες φορές αυτό είναι ένα μήνυμα. Δηλαδή, είναι πολύ πιθανό να έχουμε παραβλέψει να αφιερώσουμε έστω λίγο χρόνο στον εαυτό μας για να τον περιποιηθούμε.

-Το εργαλείο αυτό σε βοηθά να αναγνωρίσεις θετικές συμπεριφορές αυτοφροντίδας που καταλαμβάνουν τρεις διαφορετικούς τομείς: τον σωματικό, τον συναισθηματικό ή ψυχολογικό και τον τομέα των ανθρώπινων σχέσεων. Μερικά παραδείγματα από το πεδίο του σώματος αφορούν τον επαρκή ύπνο ή στοιχεία που αφορούν την ποιότητα της διατροφής, όπως το πόσο νερό πίνω. Στον ψυχολογικό τομέα μπαίνουν στοιχεία όπως αν βρίσκω χρόνο για να αποφορτιστώ και να χαλαρώσω ή αν έχω συμπόνια για τον εαυτό μου. Και στον τομέα των σχέσεων αν περνάω χρόνο με ανθρώπους που απολαμβάνω την παρέα τους και με υποστηρίζουν. Το εργαλείο αυτό μπορεί να χρησιμοποιείται δύο φορές τον μήνα ως μια σταθερή υπενθύμιση να φροντίζουμε τον εαυτό μας ή όταν βλέπουμε ότι είναι απαραίτητο να κάνουμε έναν απολογισμό γιατί κάτι φαίνεται να βρίσκεται εκτός ισορροπίας.

-Ας κάνουμε μια σύνοψη για να δούμε τι μάθαμε σε αυτή την συνεδρία. Αρχικά, μελετήσαμε τις διαφορετικές αποχρώσεις του συναισθηματικού φαγητού που ξεκινούν από την αισθητηριακή απόλαυση του φαγητού και καταλήγουν στο να χρησιμοποιούμε το φαγητό ως τιμωρία. Ανακαλύψαμε ποια είναι η σχέση του γευστικού κορεσμού με το συναισθηματικό φαγητό και πως όταν πραγματικά έχουμε το μυαλό μας στη γεύση του φαγητού, μπορούμε να σπάσουμε αυτό τον σύνδεσμο. Και τέλος, είδαμε πως να διαχειριστούμε το συναισθηματικό φαγητό, χωρίς να αντιστεκόμαστε ή να υπακούμε στην ορμή του, αλλά ακούγοντας το σήμα του.

-Στην επόμενη συνεδρία, θα μπούμε στο πιο καθαρά διατροφικό κομμάτι σε αυτό τον κύκλο σεμιναρίων. Θα δούμε πως μπορεί να σχεδιαστεί μια διατροφή που πραγματικά θες να ακολουθείς και πως θα ξεφύγουμε από το άγχος της ζυγαριάς.

-Ενδεικτικά, αυτές είναι μερικές επιστημονικές πηγές στις οποίες βασίζεται αυτή η συνεδρία. Σας ευχαριστώ πολύ για την προσοχή σας!