Εβδομάδα #1 – Ο Τρόπος Σκέψης που θα σε Απελευθερώσει

-Χαίρομαι πάρα πολύ που ξεκινούν αυτά τα σεμινάρια που στόχο έχουν το πως θα θεραπεύσουμε την σχέση μας με το φαγητό. Αυτό είναι ένα από τα πιο βασικά στοιχεία μιας αληθινά υγιεινής διατροφής, που πάρα πολύ συχνά το παραβλέπουμε ή δεν αναγνωρίζουμε την σημασία του, οπότε το αναβάλλουμε. Ας πούμε για αρχή λίγα λόγια για όλες τις συνεδρίες, φτιάχνοντας έτσι τον οδικό χάρτη της θεραπευτικής σχέσης με το φαγητό.

-Οπότε ξεκινάμε με την σημερινή συνεδρία η οποία είναι και η πρώτη συνεδρία σε αυτό τον κύκλο σεμιναρίων όπου θα αναλύσουμε ποιοι είναι οι δύο υπάρχοντες τρόποι σκέψης σε σχέση με την διατροφή μας και από τι αποτελείται ένας διαφορετικός τρόπος σκέψης, που λαμβάνει υπόψη και την σχέση που δημιουργείται με το φαγητό που καταναλώνουμε. Περισσότερα για αυτό το θέμα σε λίγο. Στη δεύτερη συνεδρία θα ανακαλύψουμε ποια είναι υπερδύναμη που έχουμε όλοι μέσα μας και πως να την χρησιμοποιήσουμε. Με λίγα λόγια, πιάνεται το θέμα της εσωτερικής επίγνωσης που έχει να κάνει με την ικανότητα αναγνώρισης και ερμηνείας με ακρίβεια των σημάτων πείνας και κορεσμού που λαμβάνουμε και πως με βάση αυτά ουσιαστικά μπορούμε να δομήσουμε από την αρχή την διατροφή μας. Και αυτό είναι ένα στοιχείο κλειδί γιατί έρχεται σε ρήξη με το πώς λειτουργούμε διατροφικά μέχρι σήμερα. Στην συνεδρία νούμερο τρία θα μελετήσουμε το φάσμα του συναισθηματικού φαγητού, θα δούμε πως αντιμετωπίζεται με καινούργια εργαλεία και πως η απόλαυση του φαγητού συσχετίζεται με το συναισθηματικό φαγητό, με ένα παράδοξο και περίεργο τρόπο. Στην συνεδρία νούμερο τέσσερα θα μελετήσουμε πως να χτίσουμε μια διατροφή που είναι πραγματικά ισορροπημένη και θα δούμε πως μπορούμε να απεμπλέξουμε το φαγητό από την ανησυχία για τη ζυγαριά. Παράλληλα, η σχέση με το σώμα μας και την εικόνα του είναι ένα σημείο που θα μας απασχολήσει. Το τελικό αποτέλεσμα των τεσσάρων αυτών συνεδριών προσδοκούμε να είναι μια πολύ πιο υγιής σχέση με το φαγητό και το σώμα μας, μια τροποποίηση της διατροφικής μας συμπεριφοράς με μακροπρόθεσμο ορίζοντα, η ανατροπή της προηγούμενης αρνητικής εμπειρίας που μπορεί να υπάρχει σε σχέση με την διατροφική αλλαγή και μια συνολική ενδυνάμωση ότι μπορούμε να πάρουμε στα χέρια μας την διατροφή μας και να εμπιστευτούμε ξανά το σώμα μας. Επίσης, η συνεδρία ερωτοαπαντήσεων όπου θα αφορά αποκλειστικά τις ερωτήσεις σας και τους προβληματισμούς σας θα έχει μια πρακτική και εξατομικευμένη χροιά που πιστεύω πως είναι απαραίτητη.

-Το πρώτο και πιο κομβικό κομμάτι στην αλλαγή της σχέσης μας με το φαγητό αφορά τον τρόπο σκέψης μας. Η νοοτροπία που έχουμε σε σχέση με το φαγητό μπορεί να επηρεάζει όχι μόνο το πως σκεφτόμαστε αλλά και ποιες διατροφικές συμπεριφορές διαμορφώνονται με τον καιρό. Οπότε το ζήτημα της διατροφικής νοοτροπίας δεν είναι αποκλειστικά θεωρητικό, αλλά έχει μια βαθιά πρακτική προέκταση.

-Πάμε να ξεκινήσουμε λοιπόν, από το να δούμε ποια ή ποιες νοοτροπίες επικαλύπτουν τις σημερινές διατροφικές συνήθειες. Ο ένας τρόπος σκέψης αφορά την δίαιτα. Το βασικό στοιχείο που χαρακτηρίζει την νοοτροπία της δίαιτας είναι η αποκλειστικά εξωτερική τροποποίηση της διατροφικής συμπεριφοράς με ένα πολύ κλειστό σχήμα, το οποίο έχει πολύ μικρή ή συγκεκριμένη επιλογή τροφίμων, και με ένα σύνολο κανόνων, το οποίο δεν αμφισβητείται και προτείνεται να το τηρήσουμε κατά γράμμα. Αυτοί οι κανόνες έχουν στόχο την υπεραπλούστευση και την μαζικότητα, βάζοντας, τις περισσότερες φορές, ένα ψευδές επιστημονικό πλαίσιο, και έχοντας πάντα το βλέμμα τους αποκλειστικά στην απώλεια βάρους. Για παράδειγμα, πρέπει να τρως οπωσδήποτε κάθε τρεις ώρες για να αυξηθεί ο μεταβολισμός σου. Υποσημείωση: Ο αριθμός των γευμάτων δεν φαίνεται να συσχετίζεται σημαντικά με τον μεταβολικό ρυθμό. Ο άλλος τρόπος σκέψης, που είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με την νοοτροπία της δίαιτας, είναι η υπερκατανάλωση φαγητού με την εξής έννοια: εφόσον χάλασα-έσπασα τη δίαιτα μου, τότε η υπερκατανάλωση φαγητού είναι μονόδρομος γιατί έχω παραβεί αυτούς τους κανόνες και έχω βγει εκτός πλάνου. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η κατανάλωση φαγητού δεν είναι πάντα μεγάλη αλλά μπορεί να αφορά συγκεκριμένες κατηγορίες τροφίμων που καταναλώνονται. Συνήθως, η μετάβαση στην υπερκατανάλωση συνοδεύεται από αρνητικά συναισθήματα όπως τύψεις, ενοχές και τα λοιπά. Και οι δύο τρόποι σκέψης συνοδεύονται από μια ολοένα και μεγαλύτερη αποσύνδεση από την ίδια την διαδικασία του φαγητού. Για παράδειγμα, στην δίαιτα τρώμε συγκεκριμένες ποσότητες γιατί, σε εισαγωγικά, “έτσι πρέπει” ενώ στην υπερκατανάλωση τρώμε την μεγαλύτερη δυνατή ποσότητα γιατί, έτσι και αλλιώς, έχουμε, πάλι σε εισαγωγικά, “αποτύχει”. Και μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο: δηλαδή την μετάβαση από την μία νοοτροπία στην άλλη, και πάλι από την αρχή, υπάρχει η ανάγκη ύπαρξης ενός τρίτου μεσαίου δρόμου ο οποίος θα είναι και βιώσιμός, θα είναι και πρακτικός και θα είναι εφαρμόσιμος στην σημερινή εποχή. Αυτό τον τρόπο σκέψης, λοιπόν, με τις πρακτικές του προεκτάσεις, θα ανακαλύψουμε σε αυτή την συνεδρία.

-Πάμε όμως πρώτα να αναλύσουμε όλο το πλαίσιο της δίαιτας και να το δούμε με μια πιο αντικειμενική σκοπιά, δηλαδή να δούμε τι λένε οι έρευνες. Σίγουρα υπάρχει και το προσωπικό βίωμα του καθενός με τις διαφορετικές προσπάθειες δίαιτας αλλά υπάρχουν έρευνες πολύ ποιοτικές που συγκεντρώνουν δεδομένα χιλιάδων ανθρώπων. Το πρώτο δεδομένο, λοιπόν, που προκύπτει από την επιστημονική βιβλιογραφία είναι ότι δεν υπάρχει ανώτερη δίαιτα που να προκαλεί μεγαλύτερη απώλεια βάρους συγκριτικά με μία άλλη σε διάστημα 6 μηνών. Εδώ βάζουμε μέσα οποιαδήποτε δημοφιλή δίαιτα μπορείτε να φανταστείτε από την Ντουκάν, μέχρι δίαιτες που περιλαμβάνουν μονάδες, μέχρι την κετογονική δίαιτα, μέχρι την διαλειμματική νηστεία και πάει λέγοντας. Οπότε ανεξαρτήτως τύπου δίαιτας που ακολουθείται, κάτι που σε τελική ανάλυση σχετίζεται συνήθως με την σύσταση σε μακροθρεπτικά συστατικά δηλαδή ποια είναι η αναλογία υδατάνθρακα λίπους πρωτεΐνης στη διατροφή μας, υπάρχει παρόμοια απώλεια βάρους σε ένα συνολικό διάστημα 6 μηνών, παρά τις διαφορές που υπάρχουν το αρχικό χρονικό διάστημα στην απώλεια βάρους μεταξύ των διαιτών. Ένα γρήγορο αλλά σημαντικό συμπέρασμα από αυτό το δεδομένο είναι ότι η κουβέντα που επικεντρώνεται στην τέλεια ή μαγική δίαιτα είναι μικρής σημασίας. Το δεύτερο δεδομένο, που είναι και το πιο ενδιαφέρον, είναι ότι μόνο το 5 με 20% των ατόμων που κάνουν μια δίαιτα καταφέρνουν να διατηρήσουν την απώλεια βάρους για τουλάχιστον ένα χρόνο. Άρα, το υπόλοιπο 80 με 95 % ανακτά το χαμένο βάρος αυτό το χρονικό διάστημα. Σε πολλές περιπτώσεις το βάρος μετά την δίαιτα ξεπερνά το αρχικό βάρος και για αυτό το λόγο ένας σημαντικός όγκος ερευνών υποδεικνύει ότι η δίαιτα είναι ένας σημαντικός παράγοντας πρόσληψης βάρους, ειδικά όταν η δίαιτα είναι περιοριστική ή εφαρμόζεται σε νεαρή ηλικία. Αυτά τα δεδομένα παρουσιάζονται όχι για να μας αποθαρρύνουν αλλά γιατί μας οδηγούν σε δύο καίρια ερωτήματα: Ερώτημα νούμερο ένα: Μήπως η κατεύθυνση στην τροποποίηση της διατροφής μας δεν είναι πλήρης; Ερώτημα νούμερο δύο: Τελικά, κατά πόσο το να ρίχνουμε στον εαυτό μας όλη την ευθύνη της αποτυχίας μιας δίαιτας είναι βοηθητικό και πραγματικό; Στο πρώτο ερώτημα θα απαντήσω ότι το θέμα της αλλαγής της διατροφικής συμπεριφοράς είναι πολύπλοκο και η έρευνα κινείται εδώ και αρκετά χρόνια στην κατεύθυνση της συμπεριφορικής αλλαγής, που θα αναλύσουμε στη συνέχεια. Με απλά λόγια, ένα διατροφικό πλάνο ή μια δίαιτα μπορεί να είναι ένα από τα εργαλεία αλλά όχι το μόνο. Για το δεύτερο ερώτημα, μπορώ να πω ότι ή ο γυαλός είναι στραβός ή στραβά αρμενίζουμε. Με άλλα λόγια, όταν το 95% των ατόμων αποτυγχάνει σε κάτι, θα πρέπει να δούμε ως επαγγελματίες υγείας και ως σύστημα υγείας τι συμβαίνει λάθος και όχι να δείχνουμε με το δάχτυλο το κάθε άτομο ξεχωριστά. Σίγουρα, η αυτοκριτική και το αυτομαστίγωμα από τα άτομα που προσπαθούν κάνει περισσότερο κακό παρά καλό.

-Γιατί, όμως, δε δουλεύουν οι δίαιτες? Ποιοι μπορεί να είναι οι βασικοί λόγοι? Ένας βασικός λόγος αφορά τον τρόπο που λειτουργεί βιολογικά ο ανθρώπινος οργανισμός. Η χαμηλή πρόσληψη ενέργειας, δηλαδή θερμίδων, μπορεί να βάλει το σώμα μας σε μια κατάσταση, όπου χτυπούν διάφορα κόκκινα καμπανάκια. Αυτό συμβαίνει ιδιαίτερα όταν οι θερμίδες που καταναλώνονται ανά ημέρα είναι πολύ χαμηλές, κάτι που παρατηρώ σε πάρα πολλές δίαιτες. Έτσι, με το πέρασμα του χρόνου, ο οργανισμός αρχίζει να προσαρμόζεται γιατί θέλει να διαφυλάξει τα αποθέματα λίπους του. Πως το κάνει αυτό; Αρχίζει να ρίχνει την ενέργεια που καίει. Αυτό μπορεί να εκδηλωθεί πρακτικά με μειωμένη όρεξη για κίνηση και μια γενικότερη κούραση. Οι περισσότερες δίαιτες δεν ασχολούνται με την καλή θρέψη του οργανισμού, αλλά σε μια γενική μείωση θερμίδων. Όμως, σε μια κατάσταση απώλειας βάρους το να επικεντρωθούμε στην καλή θρέψη του οργανισμού είναι όχι μόνο σημαντικό αλλά αναγκαίο. Και αυτό γιατί το ανθρώπινο σώμα είναι μια βιολογική μηχανή που έχει ανάγκη από πλήθος θρεπτικών συστατικών για να λειτουργεί βέλτιστα. Παράλληλα, η μείωση των θερμίδων θα πρέπει να είναι προσεκτική και να μην δημιουργεί τεράστια πρόκληση βιολογικής πείνας. Ο δεύτερος λόγος έχει να κάνει με την ψυχολογία μας. Οι δίαιτες μπορεί να δημιουργήσουν ένα πλαίσιο όπου νιώθουμε ότι ένα τρόφιμο είναι απόλυτα αποδεκτό να καταναλωθεί ενώ ένα άλλο τρόφιμο απαγορεύεται να καταναλωθεί. Έτσι, δημιουργούμε ένα ψυχολογικό περιβάλλον στέρησης το οποίο είναι πάρα πολύ δύσκολο για την καθημερινότητά μας, και μέσα στις υπόλοιπες υποχρεώσεις που έχουμε φτιάχνεται ένα εκρηκτικό μίγμα που μπορεί να επιβαρύνει όλη την ψυχολογική και συναισθηματική μας κατάσταση. Όταν η απλή σκέψη ότι θα μπούμε σε μια καινούργια δίαιτα φέρνει μια ανεξήγητη ορμή και επιθυμία για αμαρτωλά, σε εισαγωγικά, φαγητά ή μετά το τέλος μιας δίαιτας η πιθανότητα υπερκατανάλωσης φαγητού είναι πολύ υψηλή ή δεν εμπιστευόμαστε τον εαυτό μας γύρω από το φαγητό ή έχουμε το αίσθημα ότι δεν αξίζουμε να τρώμε συγκεκριμένα τρόφιμα τότε με τον καιρό δημιουργείται ένα πολύ κακό κλίμα στην προσπάθεια της αλλαγής της διατροφής μας. Κατά τη γνώμη μου, αυτός είναι ο πιο σημαντικός παράγοντας που οδηγεί τις δίαιτες σε αποτυχία. Παράλληλα, ο ψυχολογικός παράγοντας συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με τον βιολογικό. Ένα καλό παράδειγμα είναι το στρες: αν η ίδια η διαδικασία της δίαιτας μας δημιουργεί στρες αυτό μεταφράζεται και βιολογικά με την αύξηση της κορτιζόλης. Όπως γνωρίζουμε, πλέον, η κορτιζόλη είναι μια ορμόνη που σχετίζεται με την μείωση της κινητοποίησης του λίπους. Τέλος, οι πρακτικοί λόγοι εξαιτίας των οποίων οι δίαιτες αποτυγχάνουν είναι ιδιαίτερα σημαντικοί. Η δυσκολία τήρησης ενός πολύ συγκεκριμένου διατροφικού προγράμματος, η δυσκολία διαχείρισης της κατανάλωσης φαγητού σε κοινωνικές περιστάσεις και η μονοτονία που προκύπτει όταν έχουμε πολύ συγκεκριμένες επιλογές είναι μερικοί από αυτούς. Και οι 3 αυτοί παράγοντες μας οδηγούν, αργά ή γρήγορα, σε μια αυξημένη επιθυμία για φαγητό και σε αυξημένες σκέψεις γύρω από το φαγητό.

-Επεκτείνοντας το σκεπτικό μας, μπορούμε να παρατηρήσουμε ότι το επικρατές μοντέλο διαχείρισης του βάρους έχει διαμορφώσει μια ολόκληρη κουλτούρα με βαθιές προεκτάσεις στην κοινωνία, που έχει διαμορφωθεί εδώ και πάνω από τέσσερις δεκαετίες. Στοιχεία της διαιτητικής κουλτούρας αποτελούν την υιοθέτηση αποκλειστικά εξωτερικών διατροφικών κανόνων, για παράδειγμα πρέπει να τρως συγκεκριμένες ώρες μη λαμβάνοντας υπόψη την ιδιαιτερότητα κάθε ατόμου, η δαιμονοποίηση συγκεκριμένων τροφίμων ως παχυντικών και παράλληλα η αποθέωση άλλων τροφίμων ως αδυνατιστικων (Αυτό κρύβει την λογική ότι τα τρόφιμα είναι αποκλειστικά ένα μέσο διαχείρισης του βάρους, μέσω των θερμίδων που περιέχουν). Έτσι, η αποσύνδεση από την γεύση και την απόλαυση που δίνει το φαγητό είναι μια φυσική προέκταση της κουλτούρας της δίαιτας. Άλλα στοιχεία της κουλτούρας της δίαιτας περιλαμβάνουν την συσχέτιση της απώλειας βάρους με την επίτευξη κύρους και κοινωνικής αποδοχής, την εμμονή με την καθαρότητα των τροφίμων και την αγνόηση ή καταπίεση των αισθημάτων της πείνας και του κορεσμού. Το αποτέλεσμα αυτής της κουλτούρας? Εκτόξευση των διατροφικών διαταραχών (όπως παρατηρείται στατιστικά), καμία μείωση στο πρόβλημα που προσπαθεί να λύσει, ίσα-ίσα παρατηρείται αύξηση, δημιουργία σημαντικών προβλημάτων στη σχέση που έχουμε με το φαγητό και ποινικοποίηση οποιασδήποτε διατροφικής συμπεριφοράς που δεν ταιριάζει στην κουλτούρα της δίαιτας. Βέβαια, είναι σημαντικό να πούμε το εξής. Πλέον, η κουλτούρα της δίαιτας δεν είναι τόσο ωμή. Συνεχίζει να πρεσβεύει επί της ουσίας τις ίδιες αρχές αλλά κρύβεται πίσω από ένα προσωπείο ευεξίας και υγιεινής διατροφής. Αξίζει απλά να θυμόμαστε ότι η κουλτούρα της δίαιτας είναι δεμένη με την βιομηχανία της δίαιτας, άρα και με την αγορά σκευασμάτων ή προγραμμάτων που θα φέρουν εντυπωσιακή και γρήγορη απώλεια βάρους. Η απόλυτη ταύτιση-παύλα-εξίσωση της απώλειας βάρους, ανεξαρτήτως από τον τρόπο που θα πραγματοποιηθεί, με την συνολική υγεία είναι το αδύναμο σημείο της κουλτούρας της δίαιτας και έτσι είναι εφικτό να την αναγνωρίζουμε.

-Προχωρώντας στις σημερινές διατροφικές συμπεριφορές και από τι επηρεάζονται μπορούμε να εντοπίσουμε τους βασικούς παράγοντες που μπορεί να μας οδηγήσουν σε υπερβολική κατανάλωση φαγητού. Η ασυνείδητη κατανάλωση φαγητού αποτελεί ένα βασικό παράγοντα της σημερινής εποχής. Όταν μιλάμε για ασυνείδητη κατανάλωση φαγητού δεν μιλάμε απαραίτητα για το παράδειγμα του να ξεχνάμε τι τρώμε μέσα στη μέρα αλλά κυρίως ότι δεν είμαστε συγκεντρωμένοι αποκλειστικά στο φαγητό όταν τρώμε: τρώμε ενώ είμαστε στο κινητό, ενώ παράλληλα η τηλεόραση είναι ανοιχτή και κάποιος μας μιλάει. Μια τέτοιου είδους κατανάλωση φαγητού δεν καταγράφεται από τον εγκέφαλο μας ότι έχει πραγματοποιηθεί. Έτσι, συνεχίζουμε να αναζητούμε, μέσα στην ημέρα μας, το επόμενο γεύμα ή την γεύση του φαγητού. Αυτό σε συνδυασμό με την γρήγορη κατανάλωση φαγητού που συμβαδίζει με τους γρήγορους ρυθμούς της εποχής, μας αποσυνδέει όλο και περισσότερο από την διαδικασία του φαγητού. Τέλος, το επεξεργασμένο φαγητό είναι σχεδιασμένα εύγευστο. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία για αυτό. Η βιομηχανία τροφίμων έχει επενδύσει σημαντικά χρηματικά ποσά για να κάνει τα επεξεργασμένα τρόφιμα νόστιμα. Το ποια ισορροπία θα βρούμε με αυτά τα τρόφιμα είναι μια άλλη υπόθεση. Παράλληλα, αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να τα δαιμονοποιούμε ή να θεωρούμε ότι είναι τόσο εθιστικά που έχουν απόλυτη δύναμη πάνω μας. Όμως, είναι λογικό να γεννάται αυτό το αίσθημα όταν η υπερκατανάλωση φαγητού συνδυάζεται με την νοοτροπία της δίαιτας. Στην επόμενη διαφάνεια θα δούμε ποια είναι η σύνδεση.

-Η νοοτροπία της δίαιτας συνυπάρχει με την υπερκατανάλωση φαγητού σε ένα άτομο και δημιουργούν ένα διαφορετικό και διακριτό σύνολο διατροφικών συνηθειών και συμπεριφορών. Για παράδειγμα, στη φάση της δίαιτας ένα άτομο μπορεί να ζυγίζει το φαγητό του ή να μετράει τις θερμίδες του πολύ σχολαστικά ενώ στη φάση της υπερκατανάλωσης να υπάρχει αρκετό ασυνείδητο φαγητό μπροστά από την τηλεόραση και το άτομο να τρώει πέρα από το σημείο που νιώθει κορεσμό. Συνήθως, όλα ξεκινούν από την ανησυχία που έχει ένα άτομο για το βάρος ή το σώμα του. Έτσι, αρχίζει η φάση της δίαιτας που δημιουργεί, αργά ή γρήγορα, αυξημένη επιθυμία για φαγητό, όπως αναφέραμε και στην διαφάνεια που εξηγεί τους παράγοντες που αποτυγχάνουν οι δίαιτες. Στην αυξημένη επιθυμία για φαγητό συνεισφέρουν και εξωτερικοί παράγοντες, με τον πιο συχνό να είναι τα αρνητικά συναισθήματα, που αφορούν την συναισθηματική κατανάλωση φαγητού. Επίσης, σε πολλές περιπτώσεις η ίδια η διαδικασία της δίαιτας γεννά ή ενισχύει τα αρνητικά συναισθήματα. Η αυξημένη επιθυμία για φαγητό, είτε βασίζεται σε βιολογικούς λόγους είτε σε συναισθηματικούς είτε και τα δύο, οδηγεί σε μία σταδιακή επαναπρόσληψη του χαμένου βάρους, μέσω της συνολικής παραίτησης από την προσπάθεια ή την πυροδότηση υπερφαγικών διατροφικών συμπεριφορών. Έτσι επανέρχεται η ανησυχία για το σώμα και ο φαύλος κύκλος αυτός επανεκκινείται. Σε αυτό το σημείο ας κάνουμε μια στάση και ας αναλογιστούμε τα εξής: Σε έναν άνθρωπο που έχει βιώσει αυτό τον κύκλο πολλές φορές ποια είναι η σχέση που έχει δημιουργηθεί με το φαγητό; Πέρα από αυτό μπορεί να δημιουργούνται και άλλες πεποιθήσεις: ότι εγώ φταίω, ότι εγώ δεν είμαι καλός ή δεν μπορώ να πειθαρχήσω, ότι δεν έχω αρκετή θέληση ή ότι δεν μπορώ να κόψω το φαγητό και τα λοιπά. Άρα, είναι σημαντικό να αναλογιστούμε τα αποτυπώματα που αφήνει αυτή η διαδικασία, ώστε να χαράξουμε ένα ρεαλιστικό και αποτελεσματικό καινούργιο δρόμο, που θα σπάσει τον φαύλο κύκλο.

-Τελικά δημιουργείται το πολύ κρίσιμο ερώτημα: Υπάρχει Βιώσιμη Εναλλακτική Επιλογή; Υπάρχει μια διέξοδος από αυτή την κατάσταση και που βασίζεται;

-Για να βρούμε μια διέξοδο θα πρέπει να δούμε πρώτα από ποια στοιχεία απαρτίζεται η λογική της δίαιτας. Η νοοτροπία της δίαιτας αφορά την τυφλή υπακοή σε εξωτερικούς κανόνες. Βέβαια, οι εξωτερικοί κανόνες αλλάζουν με βάση την δίαιτα που ακολουθείται, οπότε είναι λογικό να δημιουργείται όλο και μεγαλύτερη αβεβαιότητα για την διατροφή μας. Επίσης, στην δίαιτα υπάρχει μια υπεράντληση της δύναμης της θέλησης. Για παράδειγμα, πρέπει να πεινάσεις, πρέπει να πιεστείς για να τηρήσεις το συγκεκριμένο πλάνο, αν θέλεις να πετύχεις ένα υψηλό αποτέλεσμα, το οποίο τις περισσότερες φορές δεν είναι ρεαλιστικό. Όλα αυτά δημιουργούν ένα ασφυκτικό πλαίσιο κάνοντας την διατροφική αλλαγή ανέφικτη. Και αυτό γιατί το να αλλάξει κανείς τις διατροφικές του συνήθειες για ένα μήνα δεν έχει ιδιαίτερο νόημα. Η διατροφική αλλαγή είναι καλό να έχει ένα μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Τελικά, η νοοτροπία της δίαιτας ευδοκιμεί σε ένα έδαφος αυτοκριτικής, δημιουργώντας έτσι μια κακή σχέση με το φαγητό αλλά και με τον εαυτό μας που δεν τα κατάφερε. Άρα μιλώντας για μια εναλλακτική επιλογή θα πρέπει πρώτα να δούμε ποια είναι η αφετηρία της προσπάθειας μας: Η αυτοφροντίδα μπαίνει στο κέντρο της διατροφής ως την συνειδητή επιλογή συμπεριφορών που την προωθούν και το σταδιακό χτίσιμο συνηθειών, που θα μας βοηθήσουν να νιώθουμε ευεξία και δεν θυσιάζουν την σχέση που έχουμε με το φαγητό. Με άλλα λόγια, θα λέγαμε ότι είναι αυτές οι μικρές, στοχευμένες ενέργειες που κάνουμε επανειλημμένα, προκειμένου να αποφορτιστούμε και να αναζωογονηθούμε, μέσω της καλής θρέψης. Παράλληλα, το χτίσιμο συνηθειών αφορά τόσο το πνεύμα όσο και το σώμα και γίνεται με ένα τρόπο που μας ταιριάζει οργανικά. Έτσι, τοποθετούμε την διατροφή αλλά και την άσκηση στο συνολικό πλαίσιο της ζωής μας, όχι αποσπασματικά, και προσπαθούμε να μελετήσουμε πως μπορούμε να βελτιώσουμε πτυχές και των δύο, με ένα συμπονετικό και όχι αυτοκριτικό τρόπο. Παράδειγμα: Μια νέα δουλειά μπορεί να φέρει σημαντικές αλλαγές στο καθημερινό πρόγραμμα αλλά και στην ψυχολογία, για παράδειγμα αυξημένο στρες λόγω καινούργιων υποχρεώσεων. Αυτό με την σειρά του είναι πιθανό να διαμορφώσει σταδιακά καινούργιες διατροφικές συμπεριφορές (για παράδειγμα μείωση των συνολικών γευμάτων ανά ημέρα και αύξηση της κατανάλωσης φαγητού το βράδυ). Οπότε, το πως θα διαχειριστούμε αυτή την κατάσταση, αφορά το να αναγνωρίσουμε ένα σύνολο πραγμάτων που επηρεάζουν την διατροφή μας και να γνωρίζουμε ποιες είναι οι ρίζες αυτών των συμπεριφορών. Τελικά, το πως θα απαντήσουμε θα κρίνει την μακροπρόθεσμη επιτυχία της προσπάθειας. Και εδώ έρχονται τα κύρια δομικά συστατικά στη διατροφή της αυτοφροντίδας που είναι η εσωτερική επίγνωση, η ενσυνείδητη διατροφή, η συμπεριφορική αλλαγή και η εξωτερική επίγνωση και λειτουργούν ως τα κύρια στηρίγματα της διατροφικής αλλαγής. Επίσης, αυτά τα τέσσερα στοιχεία είναι οι σύμμαχοι μας σε μια θεραπευτική προσέγγιση στη σχέση μας με το φαγητό. Ας τα αναλύσουμε…

-Ας ξεκινήσουμε με την εσωτερική επίγνωση: Η εσωτερική επίγνωση αναφέρεται στην ικανότητα αναγνώρισης και ερμηνείας με ακρίβεια φυσικών αισθήσεων που προκύπτουν μέσα από το σώμα μας. Με άλλα λόγια, η εσωτερική επίγνωση είναι η αίσθηση η οποία βοηθάει να κατανοήσουμε τι συμβαίνει μέσα στο σώμα μας, μια δεδομένη χρονική στιγμή. Ας πάρουμε ως παράδειγμα την πείνα και τον κορεσμό. Τις περισσότερες φορές κάποιος μπορεί να καταλάβει πολύ εύκολα την ακραία πείνα. Όταν φτάνουμε σε αυτό το σημείο, οι πιο πολλοί άνθρωποι θα αντιδράσουν με την κατανάλωση πολύ μεγαλύτερης ποσότητας φαγητού από το συνηθισμένο. Αντίστοιχα, η συνειδητοποίηση ότι χορτάσαμε είναι πολύ έντονη όταν έχουμε φάει μεγάλη ποσότητα φαγητού. Νιώθουμε την περιοχή της κοιλιάς πολύ φουσκωμένη και ένα αίσθημα δυσφορίας. Αυτό που, συνήθως, δεν συνειδητοποιούμε, στην καθημερινότητα μας, είναι ότι τόσο η πείνα όσο και ο κορεσμός έχουν πολλές διαβαθμίσεις. Δεν είναι άσπρο ή μαύρο. Όσο αναπτύσσουμε την ικανότητα της εσωτερικής επίγνωσης, τόσο καλύτερα μπορούμε να αναγνωρίσουμε και να ανταποκριθούμε κατάλληλα στην βιολογική πείνα και στον βιολογικό κορεσμό. Παράλληλα, έτσι μπορούμε να ξεχωρίσουμε την βιολογική από την συναισθηματική πείνα πολύ καλύτερα. Σε ένα βαθύτερο επίπεδο, και οι δίαιτες και η υπερφαγία δημιουργούν μια αποσύνδεση από το αίσθημα πείνας ή κορεσμού του σώματος μας. Και στις δύο περιπτώσεις παρακάμπτουμε αυτά τα αισθήματα. Για παράδειγμα, σε μια ολιγοθερμιδική δίαιτα προσπαθούμε να ξεγελάσουμε την βιολογική πείνα μας με διάφορες μεθόδους, πίνοντας καφέ, τρώγοντας τρόφιμα με ελάχιστες θερμίδες και τα λοιπά. Η ανάπτυξη της εσωτερικής επίγνωσης κάνει μια πολύ σημαντική δουλειά: Ορίζει την διατροφή μας με βάση εσωτερικά ερεθίσματα και όχι με βάση εξωτερικούς κανόνες. Αυτό σημαίνει ότι βαδίζουμε παράλληλα με τον οργανισμό μας και όχι εναντίον του. Η Ενσυνείδητη Διατροφή έρχεται να γεφυρώσει την μετάβαση από την δίαιτα στην αυτοφροντίδα. Η Ενσυνείδητη Διατροφή αποτελεί έναν ολότελα διαφορετικό τρόπο προσέγγισης του φαγητού μας και αφορά το να δίνουμε απόλυτη προσοχή στο φαγητό μας όταν τρώμε, συνειδητά, στιγμή προς στιγμή, χωρίς να κάνουμε κριτική στις διατροφικές μας επιλογές. Με άλλα λόγια, περιλαμβάνει την παρουσία μας στη στιγμή του γεύματος (κάτι που ονομάζεται γευματική επίγνωση) και την πλήρη εμπλοκή στην διαδικασία του φαγητού, αντί να αποσπάται η προσοχή μας από εξωτερικούς περισπασμούς ή αντί να τρώμε τελείως ασυνείδητα. Στον πυρήνα της, η Ενσυνείδητη Διατροφή έχει να κάνει με την πραγματική απόλαυση και την πλήρη συνείδηση την ώρα του φαγητού και αποτελεί ένα βασικό τρόπο να θεραπεύσουμε τη σχέση μας με το φαγητό. Συγκεκριμένες κατευθύνσεις της Ενσυνείδητης Διατροφής σε τίτλους: Προσπαθούμε να μην κάνουμε κριτική σε αυτό που τρώμε (αν είναι καλό, κακό, υγιεινό, ανθυγιεινό κτλπ) ή σε εμάς λόγω των διατροφικών μας επιλογών, Αργή κατανάλωση φαγητού με προσήλωση στη γεύση του σε κάθε μπουκιά, Ηρεμία & συγκέντρωση στην κατανάλωση (αποφεύγουμε να έχουμε ανοιχτές πάρα πολλές συσκευές ή να σκεφτόμαστε κάτι άλλο εκείνη τη στιγμή, Παρατήρηση του οργανισμού (δηλαδή αν ο κορεσμός είναι σε ικανοποιητικό επίπεδο) και ανταπόκριση σε αυτό (δηλαδή αν ο κορεσμός είναι σε ικανοποιητικό επίπεδο μαθαίνουμε να σταματάμε την κατανάλωση φαγητού). Η Ενσυνείδητη Διατροφή έχει ένα σοβαρό επιστημονικό υπόβαθρο και φαίνεται πως βοηθά στην μείωση του συναισθηματικού φαγητού, των επεισοδίων υπερφαγίας και σε μερικές έρευνες φαίνεται πως μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο στην απώλεια βάρους. Σε αυτά τα σεμινάρια, χρησιμοποιούμε την Ενσυνείδητη Διατροφή ως το βασικό όχημα μιας θεραπευτικής προσέγγισης στη σχέση μας με το φαγητό. Η Συμπεριφορική Αλλαγή δεν θα μπορούσε να λείπει από το κάδρο της διατροφής της αυτοφροντίδας. Γιατί μπορεί ένα εργαλείο, για παράδειγμα, να είναι πολύ βοηθητικό για την καθημερινότητα μας. Αλλά, αν δεν ξέρουμε πως να φτιάχνουμε συνήθειες όλα πέφτουν στο κενό και δεν διαρκούν. Η επιτυχημένη αλλαγή μιας συμπεριφοράς, λοιπόν, θα δημιουργήσει μια καλά εδραιωμένη συνήθεια. Εξ ορισμού μια καλά εδραιωμένη συνήθεια είναι μια σταθερή ή τακτική τάση ή πρακτική, που είναι δύσκολο να εγκαταλείψουμε. Δεν έχει σημασία αν χαρακτηρίζουμε αυτή την συνήθεια “καλή” ή “κακή”. Το ουσιαστικό ερώτημα, λοιπόν, είναι το πως τροποποιούμε αποτελεσματικά μια ή περισσότερες συμπεριφορές που επηρεάζουν την συνολική ευεξία μας και την σχέση μας με το φαγητό. Αλλά, και το πως σπάμε μια προηγούμενη συνήθεια που, πλέον, δεν μας εξυπηρετεί καλά. Η Συμπεριφορική Αλλαγή αφορά ένα ολόκληρο επιστημονικό πεδίο που συγκεντρώνει όλο και μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Όμως, η αλλαγή μιας συνήθειας ή συμπεριφοράς μπορεί να είναι αρκετά περίπλοκη και απαιτεί την εξέταση ατομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Για αυτό προστέθηκε το συστατικό στοιχείο της εξωτερικής επίγνωσης. Η εξωτερική επίγνωση αφορά, σε πρώτη φάση, το να παρατηρούμε την επίδραση που έχει το περιβάλλον που ζούμε στις επιλογές μας. Το περιβάλλον μας μπορεί να επηρεάσει την υγεία μας με πολλούς τρόπους, συμπεριλαμβανομένων των διατροφικών μας συνηθειών. Σε δεύτερη φάση, αφορά το να τροποποιήσουμε το περιβάλλον μας στοχευμένα. Για παράδειγμα, εάν το ντουλάπι και το ψυγείο μας είναι άδεια τις περισσότερες ημέρες, είναι πολύ πιο πιθανό να παραγγείλουμε φαγητό απέξω, ενώ εάν έχουμε φρέσκα προϊόντα και άλλα τρόφιμα στο σπίτι μας, είναι πολύ πιο πιθανό να φτιάξουμε ένα νόστιμο σπιτικό γεύμα. Συνοψίζοντας, τα κύρια δομικά συστατικά στη διατροφή της αυτοφροντίδας, πρώτον θα μας βοηθήσουν να ανατρέψουμε την νοοτροπία της δίαιτας και, δεύτερον θα μας δείξουν ένα ρεαλιστικό και ισορροπημένο τρόπο να βελτιώσουμε την διατροφή μας και την σχέση μας με αυτή, χωρίς να ενεργοποιηθούν μονοπάτια στέρησης. Όμως, χρειάζεται εξάσκηση στο καθένα από αυτά. Κάτι που θα επιτευχθεί στις επόμενες συνεδρίες. Επίσης, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι και τα τέσσερα αυτά στοιχεία δεν είναι μεμονωμένα αλλά αλληλεπιδρούν μεταξύ τους: δηλαδή όταν δουλεύουμε ένα από αυτά, τα υπόλοιπα ενισχύονται. Καταλαβαίνω ότι, σε πρώτη φάση, μπορεί να φαίνεται πολλή η πληροφορία ή δύσκολα κάποια σημεία που αναφέρθηκαν να τα κάνουμε πράξη, αλλά όσο προχωράμε στις συνεδρίες τα πράγματα θα είναι πιο απλοποιημένα και πιο συγκεκριμένα. -Για να δουλέψει, τελικά, η διατροφή της αυτοφροντίδας θα πρέπει να αφαιρέσουμε την δύναμη της δίαιτας και τις συνήθειες που την συνοδεύουν. Προσοχή, όμως, εδώ: αυτό δεν συμβαίνει μέσα σε μια νύχτα και δεν είναι μια ευθύγραμμη πορεία. Θα υπάρχουν τα πάνω και τα κάτω, οι παλιές συνήθειες θα κάνουν την εμφάνιση τους αλλά αυτό είναι απόλυτα φυσιολογικό. Είναι μέρος του ταξιδιού. Για αυτό είναι σημαντικό να διακρίνουμε ότι η δύναμη της δίαιτας βασίζεται σε ένα φίλτρο: τι επίδραση είχε η αλλαγή της διατροφής μου στο βάρος μου; Όσο βρισκόμαστε παγιδευμένοι σε αυτό τον τρόπο σκέψης, τόσο η σχέση μας με το φαγητό θα χειροτερεύει. Τόσο θα συνδέουμε σε απόλυτο βαθμό το φαγητό με το νούμερο στη ζυγαριά. Μην αφήνοντας χώρο και χρόνο για πιο βαθιές και ουσιαστικές αλλαγές. Έτσι, η ιεράρχηση είναι ύψιστης σημασίας. Το ξεκαθάρισμα στο μυαλό μου ότι αυτή την περίοδο δουλεύω την σχέση μου με το φαγητό αφαιρεί την πίεση της απώλειας βάρους και απελευθερώνει ενέργεια. Ενέργεια που θα χρησιμοποιηθεί στην πραγματική θεραπεία της σχέσης μας με το φαγητό, που είναι και ένα βασικό στοιχείο της υγιεινής διατροφής. Τελικός στόχος μέσα από όλη αυτή την διαδικασία, είναι να φτιάξουμε ένα πλαίσιο που χαρακτηρίζεται από το “θέλω” να κάνω αλλαγές και όχι από το “πρέπει” να κάνω αλλαγές. -Συνοψίζοντας, λοιπόν, σε αυτή την συνεδρία μιλήσαμε για το αδιέξοδο της δίαιτας και τελικά πόσο δεν μας έχει εξυπηρετήσει αυτή η προσέγγιση, ποια είναι η σύγχρονη συνθήκη που μας οδηγεί στο να υπερκαταναλώνουμε φαγητό και ποια είναι τα δομικά συστατικά μιας καινούργιας προσέγγισης που δεν βασίζεται σε όλο αυτό το πλαίσιο αλλά έχει ως βάση της την αυτοφροντίδα και την δημιουργία μιας υγιούς σχέσης με το φαγητό.

-Οι δύο ασκήσεις αυτής της εβδομάδας έχουν τον χαρακτήρα, σε εισαγωγικά, διάγνωσης: Η Πρώτη άσκηση προσπαθεί να διευκρινίσει το βαθμό στον οποίο η νοοτροπία της δίαιτας έχει επηρεάσει αρνητικά την σχέση μας με το φαγητό και τον εαυτό μας. Αυτό πιάνει φυσικές, κοινωνικές, ψυχολογικές και συμπεριφορικές πλευρές για να έχουμε μια ολοκληρωμένη άποψη και να κάνουμε μια σοβαρή ενδοσκόπηση. Η Δεύτερη άσκηση αφορά τον εντοπισμό της συχνότητας συμπεριφορών που σχετίζονται με το ασυνείδητο φαγητό, με την έννοια που το περιγράψαμε σε αυτή την συνεδρία. Υπάρχουν αναλυτικές οδηγίες και για τις δύο ασκήσεις και είναι αρκετά απλές. Απλά χρειάζεται να αφιερωθεί λίγος χρόνος για την συμπλήρωση τους. Στόχος αυτών των δύο ασκήσεων είναι να δούμε από που ξεκινάμε και όταν ολοκληρωθούν τα σεμινάρια να δούμε πόσο μακριά έχουμε φτάσει με την τροποποίηση διαφόρων συμπεριφορών.

-Στην επόμενη συνεδρία θα μάθουμε πως να χρησιμοποιούμε την εσωτερική επίγνωση για να ρυθμίζουμε αποτελεσματικά την πείνα και τον κορεσμό. Αυτή είναι μία από τις πιο σημαντικές συνεδρίες γιατί αρχίζουμε και σπάμε στην πράξη χρόνια δίαιτας και αυτοπεριορισμού και μαθαίνουμε να ακούμε το σώμα μας. Για αρχή, αυτό γίνεται με την κατάλληλη καθοδήγηση.

-Τέλος, παρουσιάζω ενδεικτικά κάποιες επιστημονικές έρευνες, στις οποίες βασίστηκε αυτή η συνεδρία. Ευχαριστώ πολύ για την προσοχή σας!